Quê hương núi Đọi sông Châu

Sự hy sinh của 10 cô dân quân pháo phòng không Lam Hạ ở tuổi đôi mươi trên mâm pháo đã trở thành biểu tượng thiêng liêng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, tô thắm thêm ngọn cờ chiến đấu vì độc lập, tự do của dân tộc.

Trong lần cùng các cán bộ Chi cục Kiểm lâm tỉnh và những người bảo vệ rừng đi làm nhiệm vụ tại rừng Thanh Sơn (Kim Bảng), tôi được đến thăm thung Đồng Dâu, một thung nằm sâu trong rừng. Mất chừng 2 giờ đồng hồ đi bộ chúng tôi mới vào đến thung Đồng Dâu.

Năm 2007, trong số những tập thể, cá nhân vinh dự được tặng thưởng Huân chương Sao Vàng - Huân chương cao quý của Đảng và Nhà nước ta, có một người con ưu tú quê hương Hà Nam - nhà báo Hoàng Tùng.

Thôn Chè Núi, xã Thanh Tâm (Thanh Liêm) cách quốc lộ 1A khoảng 3km, được biết đến là địa điểm xảy ra trận càn lớn ngày 21/5/1954. Gần 200 cán bộ, chiến sỹ hy sinh tại chân núi Chùa sau trận bom dữ dội của địch đến giờ chỉ mới xác định được tên tuổi 17 người. Tất cả bị vùi lấp lẫn trong đất, rải rác được người dân địa phương tìm thấy một phần thi thể suốt bấy nhiêu năm.

Người đầu tiên giúp chúng tôi chắp nối những dòng tư liệu này là Xã đội trưởng Chuyên Ngoại - Nguyễn Duy Minh. Nghe chúng tôi trình bày lý do, Xã đội trưởng Minh sốt sắng: "Tiếc quá cụ Phạm Ngọc Thúy, nguyên là Trung đội trưởng dân quân phụ trách tổ cơ động trực tiếp bắt giặc lái thì mới qua đời… nhưng không sao, còn cụ Nguyễn Bá Tuệ dân quân cùng thời là người chứng kiến sự kiện…".

Chiến thắng Việt Bắc thu đông năm 1947, đánh dấu bước trưởng thành vượt bậc của quân đội ta, trong đó có công tác lãnh đạo chỉ huy chiến dịch. Do đó, từ ngày 17 – 19/1/1948, Thường vụ Trung ương Đảng và Hội đồng Chính phủ đã họp bàn về việc phong quân hàm cấp tướng và các công việc cần kíp của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Bia "Bảo tháp Sùng Thiện Diên Linh" ở chùa Đọi (xã Đọi Sơn, huyện Duy Tiên) đã được Nhà nước công nhận là Bảo vật quốc gia. Tấm bia có giá trị cao về nhiều mặt, đứng đầu các bia thời Lý hiện còn về kích thước, hoa văn, số lượng chữ của bài văn bia...

Nhà văn Hữu Mai tên thật là Trần Hữu Mai, sinh ngày 7/5/1926. Quê gốc ông, trước năm 1945 là xã Đông Trụ, tổng Cao Đà nay là thôn Đông Trụ, xã Tiến Thắng, huyện Lý Nhân. Ông nội ông - cụ đồ nho làm nghề dạy học. Bố ông - viên chức nhỏ sở tư giàu lòng yêu nước.

Về xã Tượng Lĩnh (Kim Bảng) thăm khu di tích lịch sử cách mạng đình Bông - nơi ghi dấu sự ra đời của lực lượng vũ trang (LLVT) tỉnh, gặp gỡ, trò chuyện cùng bà con nơi đây, chúng tôi cảm nhận rõ hơn về truyền thống cách mạng của vùng quê này.

Là một trong những món ăn đặc sản của quê hương Hà Nam, bánh đa Kiện Khê (thị trấn Kiện Khê, Thanh Liêm) hiện không chỉ được nhiều người dân trong tỉnh biết đến mà còn nổi tiếng ở các tỉnh, thành lân cận. Chính bí quyết làm nghề cùng với các nguyên liệu gạo, lạc, vừng, dừa… được chọn lọc kỹ càng đã làm nên hương vị đặc trưng của bánh đa Kiện Khê.

Tháng 9/2016, ở Khu đô thị mới phường Liêm Chính, thành phố Phủ Lý, đã gắn biển tên phố Đào Văn Tập - vị giáo sư nổi tiếng, nguyên quán tỉnh Hà Nam.

Hội làng Lê Xá, xã Châu Sơn (Duy Tiên) thường được tổ chức vào dịp đầu xuân mới (từ 10 - 12 tháng Giêng).

Đó là Trung úy Nguyễn Văn Thủ, Phó Trạm trưởng Quân sự, Trạm Ra-đa 540 (Cồn Cỏ, Quảng Trị), quê thôn An Bài, xã Đồng Du, huyện Bình Lục.

Bia Tường Lân (còn có tên bia Xóm Dinh; Hàng Dinh) thuộc Tường Thụy, Trác Văn, Duy Tiên từ lâu được coi là cổ vật có giá trị lịch sử, minh chứng cho dấu tích (trên đất Hà Nam) về lỵ sở Trấn Sơn Nam- một trong tứ trấn bao quanh Hoàng thành Đông Kinh (*) dưới thời triều đình phong kiến nhà hậu Lê.

Từ thời Lê sơ, Hoàng giáp Lê Trung (quê Hà Nam) đã dành cho Trần Bình Trọng những lời tôn vinh "chinh khí vẫn còn, tiếng thơm không mất". Các cuốn sử cũ đều chép Trần Bình Trọng là dòng dõi Lê Đại Hành. Đại Việt sử ký tiền biên của Ngô Thì Sĩ in năm 1800 xác định quê hương nhà vua là xã Ninh Thái (Liêm Cần, Thanh Liêm, Hà Nam ngày nay).

Theo thống kê của các nhà nghiên cứu lịch sử, hiện có 36 di tích thờ Lê Hoàn phân bố ở 8 tỉnh gồm: Hà Nam, Thanh Hóa, Ninh Bình, Nam Định, Thái Bình, Hưng Yên và Hà Nội.

Điện súy tướng quân Phạm Ngũ Lão, một danh tướng thời Trần lập nhiều kỳ công hiển hách giữ gìn độc lập dân tộc.Ở Hà Nam cũng có một nơi thờ ông, đó là ngôi đình cổ dưới chân núi Thiên Kiện (thuộc thôn Châu, thị trấn Kiện Khê, huyện Thanh Liêm).

Nếu ai muốn đi từ Bắc vào Nam, phải đi qua thành phố ngã ba sông - Phủ Lý kiên cường. Những năm chống Mỹ thế kỷ trước, nơi đây là túi bom giặc bỏ xuống mỗi ngày hòng chia cắt con đường chi viện của hậu phương lớn miền Bắc cho tiền tuyến lớn miền Nam đánh Mỹ.

Tròn nửa thế kỷ đã qua đi kể từ ngày diễn ra những trận đánh vô cùng đáng nhớ nơi "Tọa độ thép bờ bắc Châu Giang"- tháng 10/1966. Chiến tranh, bom đạn đã lùi xa nhưng cũng như dòng Châu Giang rì rầm chảy mãi, âm hưởng hào hùng, bi tráng về những trận đánh lịch sử đối đầu không quân Mỹ, về những người con ưu tú, quả cảm quê hương Lam Hạ (Phủ Lý) anh hùng thì dường như vẫn còn ngân vọng mãi.

Tôi không phải là người đầu tiên tìm về Bảo Thái (tên xã xưa, gồm 4 thôn Vực, Đò, Cõi, Nhuế - nay thuộc xã Liêm Cần, huyện Thanh Liêm) để biết được những chuyện liên quan đến Lê Đại Hành Hoàng Đế.

BÁO HÀ NAM ĐIỆN TỬ

Giấy phép xuất bản số 68/GP-BTTTT do Bộ Thông tin - Truyền thông cấp ngày 16/2/2017

Địa chỉ: Đình Tràng, phường Lam Hạ, thành phố Phủ Lý, tỉnh Hà Nam

Tổng Biên tập: Lê Hồng Kỳ

Điện thoại: (0226) 3852.773 - 3853.342 | Fax: (0226)3853.342

Email: baohanam.dientu@gmail.com

Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản.